?

Log in

No account? Create an account

gginosyan


Գագիկ Գինոսյանի մատյանը

Հայ է նա, ում համար Հայաստանը լոկ բառ չէ, այլ աղոթք և ռազմակոչ միաժամանակ


ԱՊՐԻԼ 24
gginosyan
  ԱՊՐԻԼ   24

                  /Ինչպիսին կլիներ  Գ.Նժդեհի մերօրյա  ելույթը/

Ես ուզում եմ հարցնել այնպես, ինչպես մինչ այժմ  ձեզանից ոչ ոք չի հարցրել, նույնիսկ ինքներդ ձեզ, թեկուզ  մտովի:
Ո?վ է պատասխանատու, ո?վ է մեղավոր  հայոց ցեղասպանության համար:
Մեծամասնությունը կպատասխանի` Իթթիհատական Թուրքիան, քչերը կասեն` Կայզերական Գերմանիան, որի հովանու տակ Թուրքիան կատարեց դարի ոճրագործությունը, ոմանք`  քրիստոնյա Եվրոպան, որն աչք փակեց և դրանով իսկ թույլ տվեց իրադարձություններին զարգանալ ոչ մեզ ձեռնտու  ընթացքով:
Բոլորը բացի մեզանից:
Մեր դժբախտությունների համար մեղավոր են ոչ թե բոլորը բացի մեզանից, այլ նախ և առաջ մենք: Մինչ այժմ  երկու առաքինություն ենք ունեցել - մեր դժբախտոթյունները վերագրել  արտաքին պայմանների և փրկությունը հուսալ արտաքին ուժերից: Աղետալի ինքնաժխտում, որ մեզ հոգեբանորան այնքան անարժեք է դարձրել, որ անգամ մեր դժբախտության մեջ մեղքի որոշ բաժին էլ մեզ տալը  զլանում  ենք: Ամեն ինչ լինում է, գուցե մեզ համար, բայց մեզնից դուրս, անկախ մեզանից:
Դարասկզբին  - հասկանանք այդ - մեզ պատժողը թուրքը չէր, այլ` մեր տկարությունը թուրքի միջոցով:Որտեղ հայը կռվեց  այնտեղ եղավ հաղթանակ կամ պարտություն, բայց ոչ եղեռն: Թշնամին ուներ մեզ բնաջնջելու վճիռ, մենք չունեինք ինքնապաշտպանության ծրագիր և ինքնապաշտպանունակ զենք:
Ինքնապաշտպանություն, - ահա թե ինչ էր թելադրում ժամանակն ու պրոգրեսը: Զուրկ է մի ժողովուրդ ինքնապաշտպանության ընդունակությունից - նշանակում է նա զուրկ է ամեն առաքինությունից, զուրկ •ոյության բարոյական իրավունքից:
ՙԻնքնապաշտպանություն, - դա միակն է արվեստներից, որի թերությունները գրչի, վրձնի, մուրճի փոխարեն սրբագրում է թշնամու արյունոտ սուրը՚:
Սեփական ուժերով ինքնապաշտպանվելու անընդունակ ժողովուրդները պատժվում են մահվամբ: Ինքնապաշտպանությունը ոչ թե բնական  իրավունքն է յուրաքանչյուր ժողովրդի, այլև պարտականությունը:
Իրավունքը ուժի հասկացողություն է և ոչ տրամաբանական:
Դատապարտված է մի ժողովուրդ, եթե  նա իրավունքը զոհաբերում է իր հանցավոր հանգստին և ոչ ընդհակառակը:
Եվ իրավունքը միայն քրտինքով  չէ  որ վաստակվում է, այլ նախ և առաջ արյունով: Թուլությունը չէ որ կոչված է սնուցանելու  իրավունքը , այլ ուժը, և իհարկե ոգու զորեղությունը: ՙԱմեն ոք իրավասու է  անել այն ամենը, ինչի համար ի զորու է պատասխանատու լինել՚:
Ի վերջո ՙուժն է ծնում իրավունք՚:
Հաղթում է ուժեղը, և ոչ արդարը: Վայ թույլերին:
Եղիր այնքան ուժեղ, խրատում է պատմությունը, որ թշնամիդ չհանդգնի հարձակվելու:ՈՒժեղինն է  աշխարհը, հայրենիքը, ազատությունը և ամեն ինչ:
Եղիր ուժեղ և ուժիդ ապացույցը տալու համար ցույց տուր երկու բան, առաջինը, որ գիտես մեռնել գիտակցորեն կռվում, գործուն և իմաստալի մահով, և որ  գիտես մեռցնել:
Հարձակվում է նա ով իրեն ուժեղ և պատրաստ է զգում հարձակվելու`  լավագույն պաշտպանողականը համարելով նախահարձակողականը:
Հարձակվում է նա ով իր դիմաց թուլություն է տեսնում:
Եվ պատերազմը գալիս է հակառակ մեր ցանկաության, որովհետև հակամարտության օրենքն է կառավարում աշխարհը: Մենք  պարտվեցինք և մեր պարտությունները հոգեբանական էին, պարտվեցինք ոչ թե նրա համար, որ թվապես  ու  տեխնիկապես թույլ էինք տկար, այլ որովհետև այդպիսին էինք հոգեպես:
Հաղթանակում կամ պարտվում է նախ ոգին, ապա հետո նյութեղեն զենքը:
Մեր դժբախտությունների համար պատասխանատու ենք ազ•ովի, բայց պատասխանատվության առյուծի բաժինը մտավորականությանն է:
Ժողովրդի ճակատագրի դարբինը նրա մտավորականությունն է: Միևնույն ժողովուրդը` նայած իր ղեկավարներին, կարող է և հրաշագործություններ կատարել, և խայտառակորեն ծունկի գալ հակառակորդի առաջ:  
Ցավոք  բարձունքի վրա չգտնվեց  մեր մտավորականությունը: Չկարողացավ պայքարի ոգի ներշնչել ժողովրդին, չկարողացավ վճռական մենակի հոգեբանություն ներարկել, այլ ընդհակառակը` ժողովրդին, փրկությունը արտաքին ուժերից հուսալու ճանապարհին կանգնեցրեց, ինչով և մեղսակից դարձավ ազգային ողբերգությանը` շեղելով ժողովրդի ուշադրությունը իր փրկության միակ զենքից – ինքնապաշտպանությունից:
Չկարողացան նաև հայրենասիրություն  և  հայրենապաշտություն ավելացնել ժողովրդի հոգու ծալքերում: Հայրենասիրությամբ են ապրում ազգերը և կործանվում նրա պակասից: Ազգերն ապրում են քանի դեռ նրանց մեջ ապրում է երկու բան` պայքարի իմաստուն բնազդը և զոհաբերելու ներքին հոժարությունը: Հայրենասիրությամբ լցված ազգերը դեպքերի խաղալիքը չեն, այլ նրանց հրամայողը:
Հիրավի   արդարացի  է  մտավորականությանը     տրված    գնահատականը -ստամտավորականություն: Որովհետև չկարողացավ հայ մտավորականությունը կատարել իր վրա դրված պատմական առաքելությունը, այլ սերմանեց մեր մեջ լալկանություն և քաղաքական մուրացիկություն, և մեր դրոշի վրա հաղթանակներ գրանցելու  փոխարեն մեր թշվառությունն ու դժբախտությունը գրանցեցին:
Եվ զոհերից բոլորը չէ, որ անմեղ նահատակներ են: Վատություն էր վայել, երբ զորեղ, հարվածող բազուկներ ունեինք, բայց թուլակամ  ոգի: Եվ ոչ միայն կորցրեցինք մեր հայրենին , այլև շատերը ընկան պատվազուրկ և անարգ մահով:
Անմեղ են միայն նրանք, որոնք ընկան մարտնչելիս, զենքը ձեռքին և  չանարգված, և ընդունեցին                                                                          մահը որպես վեհագույն պարգև հանուն հայրենյաց:
Այժմ ցեղասպանությունը ճանաչելու խնդրանքով աշխարհին դիմելու փոխարեն պետք է վրեժխնդրությամբ  լցված զորեղանանք ամեն օր, ամեն ժամ, որպեսզի մաքրենք  մեր դրոշի պղծվածությունը և մեր ազգին հասցված անպատվությունը:
Այո, մեր ազգի խայտառակությունն է ցեղասպանությունը, և ոչ ամբողջ աշխարհին ներկայացվելիք պահանջատիրական իրավունք: Ժամն է, որ այսուհետ մեզ հիշեն ոչ որպես դարասկզբին  ցեղասպանված, խոշտանգված և անարգված, այլ դարավերջին հաղթանակած, զորեղացած և փառքով պսակված մի ազգ:
Եվ այսուհետ մեր դրոշի վրա հաղթանակներ պիտ գրանցենք, և ՙ խաչքար – մահարձանների և եղեռնի զոհերի հուշահամալիրների փոխարեն հաղթակամարներ պիտ կերտենք՚:
Մտավոր կարճատեսություն է չհասկանալ, թե անվերջ ու անդադրում վերանորոգություն է կյանքը: Ընդունակ է մեր ազգը վերանորոգման, և մեր հավերժ վերանորոգության ապացույցը տալու  համար ժամն է, որ հանենք տառապյալի փշեպսակը մեր ճակատից, և ապացուցենք, որ մեր  ճակատը արժանի  է միմիայն հաղթողի վեհագույն  փառապսակի:

ՊԱՏԵՐԱԶՄ ԹԵ? ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ
gginosyan
 ՊԱՏԵՐԱԶՄ ԹԵ? ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ

     Խաղաղապաշտ ու անարի ժողովուրդները տկարանում են և դառնում                                                                           որսը նրանց, որոնց ուժը աճում է և                                                                                                      
                   
ծավալվում` անդիմադրելիորեն:                                                                        
                                                             Գ.Նժդեհ

                                                     
Արցախյան ազատամարտի հետհրադադարյան ամբողջ ժամանակահատվածում քաղաքական և, ինչու-ոչ, ներքաղաքական ետնաբեմերից չի հեռացվել, ՙազատագրված տարածք՚ կոչված մեր հայրենիքի անբաժանելի  մասի արծարծումը: Հաճախ Արցախյան հիմնախնդրի լուրջ քննարկումների թատերաբեմերում  հակառակորդ և միջնորդ կողմերի համար եղել է հիմնական շահարկման առարկաներից մեկը:
Իսկ ՀՀ իշխանությունների դիրքորոշումը, մեղմ ասած, միանշանակ չէ:
Ազատագրված տարածքների հարցը վստահաբար երկրորդական չէ, և հավանաբար հենց նրանից է սկսվելու Արցախյան հիմնախնդրի հանգուցալուծումը: Եվ այս հարցում զիջումը որևէ կողմի համար հիմնախնդրում ընդհանուր զիջման, միգուցե և պարտության հիմքն է լինելու:
Հայրենիքը` Հայաստանի տարածքը միակ բացարձակ արժեքն է, որը որևէ կերպ չի կարող սակարկման  առարկա դառնալ:
Առաջին հանրապետության դասերը հուշում են, թե որքան կարևոր են, առաջին հայացքից աննշան թվացող, տարածքները ընդհանուր ռազմավարական խնդիրների լուծման և ընդհանրապես Հայաստանի անվտանգության ապահովման համար:
1920 թ.-ի օգոստոսին ՀՀ զինվորական նախարար Ռ. Տեր-Մինասյանը, համաձայն բոլշևիկների հետ կնքված զինադադարի, Դրոյի միջոցով հեռագրում էր Կապարգողթի (Զանգեզուր) ընդհանուր հրամանտար Նժդեհին` թողնել Կապանն ու Գենվազը և անցնել Երևան: Բայց վիրավոր Նժդեհը, լինելով  հեռատես քաղաքագետ, չընդունելով ՀՀ զինվորական նախարարի` Զանգեզուրը թողնելու հրամանը և մերժելով Դրոյի առաջարկը` անցնել Երևան ապաքինվելու, նախընտրեց մնալ Սյունիքում և մենակ չթողնել լեռնահայությունը:
Նժդեհը մայրաքաղաքի փոխարեն ընտրեց հայոց լեռները, որպեսզի Ադրբեջանին թողնված մեր Լեռնաշխարհը ուժով կցվեր Հայաստանին: Նա գտնում էր. ՙվտանգի ժամանակ, նման պատմական պայմաններում` ղեկավարի չափանիշը, նրա հարցումը պետք է լինի` ի?նչ կթելադրե երկրիս ու ցեղիս հավիտենական շահը, և ոչ թե միայն օրվա իշխանությունը՚:
Հայոց ռազմի մարգարեն վստահ էր, որ. ՙԿարևորագույն  վայրերի պաշտպանությունը ապահովում են նվազ կարևորների համառ պաշտպանությամբ միայն: Այսպե’ս, և ոչ այլ կերպ: Ըստ իր կարևորության` ՙտաճար՚ է ամեն դիրք, և իբրև այդպիսին պետք է պաշտպանել դա: Չկան ո’չ աննշան դիրքեր, ո’չ էլ աննշան գործեր կռվադաշտում: Այնտեղ կարևոր է նշանակալից ամեն ինչ: Եվ, եթե կա աննշան մի բան, դա էլ հենց մարդկային արյունն է, ան•ամ զորավարի արյունը՚:
Թե Նժդեհի ՙխռովարարություննից՚ ի±նչ շահեց Հայաստանը` գաղտնիք չէ և ոչ մեկի համար:
Պատմությունը ապացուցեց Հայոց Վերջին Սպարապետ Նժդեհի որոշման ճշմարտացիությունն ու քաղաքական հեռատեսությունը և Զանգեզուրը այն հենակետն էր, որի առկայության դեպքում բոլշևիկները կոչնչացնեին ամբողջ Հայստանը: Ով իմանա, թե հակառակ դեպքում բոլշևիկները կհանդուրժեին իրենց կազմում Հայաստանի առանձին հանրապետությունն: Եվ բնականաբար չէր լինի նաև այսօրվա անկախ Հայստանը:
Զուգահեռներ անցկացնելով առաջին Հանրապետության իրադարձությունների հետ հետևություններն ակնհայտ են: Ազատագրված տարածքները ոչ թե պետք է փոխարինել Արցախի անվտանգության և անկախության ճանաչման համար, այլ հենց նրանք են Արցախի ռազմավարական անվտանգության գրավականը: Ընդհակառակը տարածքների հանձնումը կարող է դառնալ Արցախի կործանման, կամ առնվազն նոր ռազմական ընդհարման սկիզբ:
Հայաստանը, հանձնելով ազատագրված տարածքները, Ադրբեջանի միջոցով պատերազմ է հայտարարում Արցախին:
ՀՀ բարձրագույն իշխանությունների պատճառաբանությունները, թե խաղաղությունը շատ թանկ արժե, և անհրաժեշտ է հանուն նրա գնալ փոխզիջումների, շատ թյուր են, քանզի ոչ մի թվացյալ կամ իրական խաղաղություն չարժե հայրենիքի նույնիսկ մի թիզ տարածք: Իսկ զիջումներից խոսում են նրանք, ում համար օտար է Նժդեհյան ուխտը – մեռնել, բայց չնահանջել, երբ Հայաստանին են պաշտպանում: ՙԹող հեռու մնա իր ժողովրդի ղեկավարումից նա, ով մեռնել չգիտե իր հայրենիքի համար՚: Ոչ ոք իրավասու չէ սակարկման դնելու հայրենիքի այն հատվածը, որը մեր սրբազան նահատակների արյունով է ոռոգվել:
Պատերազմ թե? խաղաղություն:
ՙԽաղաղության չարաշահումը  ավելի աղետավոր է քան նույնիսկ պատերազմը՚:
Եվ պատերազմից կարելի է խուսափել ամեն կերպ և ամեն դեպքում, բացի երկուսից, երբ ոտնահարվում է ազգային արժանապատվությունը և երբ վտանգվում է հայրենիքը:
ՙԻրական հերոսները երևան են գալիս վտանգների ժամանակ՚: Վտանգի ժամն է` Նժդեհի հոգեզավակ ՙխռովարարների՚ երևան գալու ժամանակը, նրանց, ով կերազեն Նժդեհյան ՙԻ զե’ն՚ ռազմականչը շրթունքներին մեռնել:      

Ի' Զե~ն
gginosyan
Ի'   Զ Ե~Ն

Զինաթափ եմ: Զինաթափ բարոյապես` կանգնած երկու զորքի մեջտեղում:
Հերթական անգամ երկրաչափական պրոգրեսիայով թշնամացող երկու բանակ: Երկու բանակ, որոնց ղեկավարները չեն վաստակել սեփական բանակների զորավար կոչվելու իրավունքը, քանզի զորավար չես, եթե նախ և առաջ զորավոր չես:
Իսկ թշնամացող բանակների առաջնորդները ոչ միայն զորավոր չեն, այլև սեփական թուլությունն իրենց բանակներով են փորձում թաքցնել, հոգու մանրությունը` մեծ հավակնոտությամբ:
Մի առաջնորդը տիրացել է բերդապարսպին ազգի, իսկ մյուսն ուղղորդում է ժողովրդի դժգոհությունը:
 Առաջինն իր ստորությամբ վաստակեց իր իսկ ժողովրդով թշնամու բանակ: Եվ ոչ միայն ՙվաստակված՚ հակառակորդի հետ չի էլ փորձում հաշտության եզրեր գտնել, այլ պատրաստ է նրան հաղթել` փլատակների տակ ոչնչացնելով, անգամ եթե այդ  փլատակներն  ՙարարելու՚  համար անհրաժեշտ լինի ազգի բերդապարիսպն ավերակել:
  Երկրորդը երկիրն անդունդի եզրին հասցրել և չի պատրաստվում այլևս հապաղել: Առաջինի ստորությամբ ծնած ժողովրդի դժգոհությունն իրեն բանակ հռչակած` փորձում է ազգի բերդապարիսպն ավերակելով գահին տիրանալ, թեկուզ և այդ կերպ գահն ու երկիրը խամաճիկացնող բռնակապերով օտարի քմահաճույքին շնորհվի:
Այս գահակռվի մեջ տանուլ տրվող երկիր: Եվ ես զինաթափ…
Իսկ ո?ր խոսքերը, ո?ր միտքն ու գաղափարն է, որ կարող է այսօր հնչել իբրև ահազանգ, ի?նչը կսթափեցնի, եթե ոչ առաջնորդների խիղճը ուշագնաց, ապա գեթ այն բանակները, որ անդամահատված խղճով առաջնորդներով են ուղղորդվում:
Անցել է ժամը համբերությամբ զինվելու, իսկ ո?ր գաղափարն է, որով զինվելով` եթե չսթափեցնես էլ, ապա զինաթափես ու բանակազրկես գահակռվի այս գայլավաշտերի առաջնորդներին:
Զինաթափ մնա?լ, թե? օրհասակռվի փողը հնչեցնել:
     Ժա'մն է զինվելու:
         Բայց ինչո?վ զինվել:
Համբերությա?մբ,. գաղափարո?վ, թե?…
                     Ի' Զե~ն…

Вопрос дня: Учитель года
gginosyan
Да у меня был учитель, и не один. Учитель моих идей и моей души и моего духа-это Гарегин Нжде.        Но жизнь подарила мне лучших учителей нашего времени. Айрик Мурадян, в советское время первый,   а может быть единственный человек каторий начал пропагандировать исконную армянскую культуру, Цовак Амбарцумян, автор очень многих армянских современных танцевальных мелодий. Главнокамандующий нашего добровольческого отряда <Азатагракан Банак>, герой арцахской освободительной войны Леонид Азгалдян, мой непосредственный командир, внук великого армянского зодчего Александра Таманяна, Александра Таманян младший. 
Ну и самый первым моим учителем был мой отец, Мартирос Гиносян, которий с детства воспитывал меня  в национальном духе, воспитывал меня как истинного армянина, который должен жить как армянин, действовать как воин своего народа, защитника его прав, и носителя армянской идентичности, родного языка и национального искусства.
Метки:

Իմ Մարգարեն / Գարեգին Նժդեհ / մաս 5
gginosyan

Ժամն է զինվորագրվելու նժդեհյան գաղափարախոսությանը և զինվել նժդեհյան ոգով:

                ՙԵլեք, ելեք և օրհասակռվի պատրաստվեք... Նվա±լ, ոչ, ես արդեն ողբացի ամեն հայու փոխարեն , և պատռելով օձիքս զգացի ցավը ողջ ազգի...

                Ելեք, վատություն է վայել, երբ հարվածող բազուկներ ունենք... Ելեք հանուն կյանքի, նրա բարեշրջման, նրա կատարելության: Մահեն ավելի կյանքն է զորավոր, ելեք, ելեք՚:

                Օրվա հրամայականն է, որ մտավորականությունը զինի ազգին Նժդեհի գաղափարախոսությամբ և ոգով, որպեսզի իրականանա Գարեգին Նժդեհի վերջին իղձը.

 

                ՙԻ զեն... ես կուզեի այս ռազմականչը շրթունքներիս մեռնել՚, որպեսզի ոչ թե ռազմականչը շրթունքներին մեռնի Նժդեհը, այլ մեր գաղափարական և ոգեղեն զինվածությամբ ապրի և առաջնորդի մեզ... Ի մարտ:


Իմ Մարգարեն / Գարեգին Նժդեհ / մաս 4
gginosyan

Գահ թե ոգու մեծություն- դրված այս երկընտրանքի առջև, ես պիտի ընտրեի վերջինը: Ինչ արժեն գահերը, երբ նրանց վրա բազմում են հաճախ մարդկային ցեղի ամենաեղկելի ներկայացուցիչները՚:

                ՙԱմեն ղեկավար, որ հրաժարվում է մեռնել իր հայրենիքի համար, հանցագործ է: Միայն ոգու մարդը կարող է մեր ժողովրդի ղեկավարը լինել՚:

                ՙՎայ այն ժողովրդին, որի առաջնորդը կատարյալ չէ ապագան բազում խաչեր ունի պահած նրա համար: Խեղճ է ժողովուրդը, երբ նրա առաջնորդն ավելի փառասեր է, քան հանճարեղ՚:

                Եվ որոնք են նժդեհյան այն պատգամները, որոնք պարտավոր ենք կյանքի կոչել ոչ թե իր, այլ նախ և առաջ մեր, մեր ազգի... մեր ազգի ապագայի համար:

                ՙՀոգու հիվանդություն ունին ժողովուրդները, երբ դժգոհում են իրենց հայրենիքից՚

                ՙՍեփական ուժերով ինքնապաշտպանվելու անընդունակ ժողովուրդները պատժվում են մահվամբ՚:

                ՙԴատապարտված է մի ժողովուրդ, եթե նա իրավունքը զոհաբերում է իր հանցավոր հանգստի և ոչ ընդհակառակը՚:

                ՙՔո վաղվան հաղթանակի և պարտության միջև հայ ժողովուրդի լինել չլինելու հարցը կա, հայ երիտասարդություն՚:

                Ու մինչ վաղը պետք է հաղթենք կասկածը մեր հաղթանակի հանդեպ: Պարտավոր ենք ոչ միայն լինալ ոգեղեն, այլև վարակել ոգեղենությամբ երիտասարդությանը, որպեսզի չվտանգենք մեր ժողովրդի վաղը:

                Սպարապետը Հայաստանի Հանրապետության անկումից հետո էլ, փակված Սյանյաց լեռների մեջ, ոչ միայն չընկճվեց, այլև ավելի վճռականորեն և ավելի ոգեղենորեն լծվեց իր առաքելության իրագործմանը:

                Եվ եթե այսօր, անկախ Հայաստանի առկայության դեպքում, մենք ընկճված, հոգեպես կոտրված ենք, ապա դա միայն մեր մտավորականության գաղափարական և ոգեղեն սնանկությունն է մատնանշում և իր իսկ խոսքերով ասած ՙկրավորական՚ կեցվածքը:

                ՙԺողովրդի ճակատագրի դարբինը մտավորականությունն է: Այսօր նոր օր է- հասկանանք այդ, ևայն, որ հայ մտավորականությունը երբեք չի ունեցել ավելի մեծ  և պատասխանատու դեր՚:


Իմ Մարգարեն / Գարեգին Նժդեհ / մաս 3
gginosyan

Մեր առաքելությունը ոչ միայն  այս գաղափարախոսությունը կրելու մեջ է, այլ բոլորի սուրբ մասունքը դարձնելու մեջ, առավել ևս  բանակի և ապագա սերունդների: Եվ չմոռանանք  Սպարապետի պատգամը.ՙ Երբ խոսքսդ սրբազնորեն բարձր առարկաների մասին է, աշխատիր, որ նրա վրա հետքերը լինեն ևսրտիդ,ևմտքիդ արյան՚:

                Չմոռանանք, որ նրա գաղափարախոսությունը ներաճում է ազգային կրոնին, և միգուցե ավելի ազգային է:

            ՙ Հարանվանական է ժողովուրդը- կաթողիկ է, բողոքական և այլն,- ցեղը միշտ էլմի է և ամբողջական՚: Եվ նժդեհյան գաղափարախոսությունը ամբողջական է և ամբողջացնող, և միգուցե մեր նոր կրոնն է, որ դեռ չենք զորել ընդունել:

           Հայրենիքն ու հայրենիքի պաշտպանությունը, հայրենապաշտությունն էր նրա կրոնը:  

            ՙԻնքնապաշտպանություն- ահա մեր նոր կրոնը՚:

          ՙՓտած են մեր հին զենքերը ,եղծանված է մեր հին մագաղաթը: Նոր  ավետարանի խոսքը պիտի լսենք հիմա,-ավետարանը արիության:Մի նոր գիրք պիտի դրվի մեր ժողովրդի ձեռքը- ավետարանը արիների՚: Ահա նրա կրոնը և նրա գաղափարախոսությունն է այդ նոր սուրբ գիրքը:

                Ինչքան էլ փորձենք անհնար է ՆԺդեհին ավելի լավ բնորոշել, քան իր իսկ մտքերից վերցրած պատառիկներով.

                ՙՆահատակները... Այդ մեծ մեռելները ամենեն քիչ իրենց և իրենց կուսակցությանց կպատկանին, ամբողջովին իրենց ցեղին և պատմության: Չկան կուսակցական նահատակներ ու հերոսներ, կա և կմնա ազգային  մարտիրոսությունը և հերոսականը՚

                ՙՊատմական գործիչը  պատկանում է ոչ միայն իր դարաշրջանին, անցյալին, այլ իբրև էություն ապագային:Իբրև զարգացող ոգի նա երևան է գալիս բոլոր եկող  անցնող սերունդների մեջ, որով նա միշտ էլ ժամանակակից է: Պատմական անձը քարեղեն արձան, քարացած էություն չէ, այլ հավերժաշունչ ոգի՚:

                ՙԱռաքյալի սիրտ,իմաստասեր գլուխ, ադամանդ  ճակատ - ահա կատարյալ առաջնորդը՚:

                Ի վերջո ինչ է պատգամում Նժդեհը մերօրյա գահակալներին.

ՙԳահ թե ոգու մեծություն- դրված այս երկընտրանքի առջև, ես պիտի ընտրեի վերջինը: Ինչ արժեն գահերը, երբ նրանց վրա բազմում են հաճախ մարդկային ցեղի ամենաեղկելի ներկայացուցիչները՚:

            


Իմ Մարգարեն / Գարեգին Նժդեհ / մաս 2
gginosyan

Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ համակենտրոնացման ճամբարում հայ գերիները և Գերմանիայի կողմից գրավված երկրներում ապրող սփյուռքահայերը, որ չարժանացան նույն ճակատագրին ինչ հրեաներն ու խորհրդային կայսրության մյուս ազգությունների ներկայացուցիչները, նույնպես մեսամասամբ պարտական են Սպարապետին:

                Գարեգին Նժդեհ. ահա իմ մարգարեն, ուսմունքը, հավատամքը և կրոնը միաժամանակ: ՙ... ամեն մարդ իր տեսանելի կամ աներևույթ դաստիարակիչն ունի, որի դերն ու ազդեցությունը իր նկատմամբ շարունակվում է մինչև գերեզման՚:

                ԱհաՆժդեհն ինձ համար հենց իր խոսքերով:            

                Ահաիմ դաստիարակիչը:

                Ահաիմ ռազմի և գաղափարի աստվածը:

               

                Նժդեհը բացառիկ է նաև որպես զորավար: Բացառիկ է մարտիկներին կռվի մղելու կարողությամբ: Ամեն զորավարի դարաշրջանը վերջանում է իր մարտական կենսագրության հետ գրեթե մեկտեղ, անցնելով պատմության գիրկը: Նժդեհի դարաշրջանը երբեք  չի  ավարտվելու, որովհետև ամեն նոր սերնդի հետ ոչ միայն մտնելու է մարտ, այլ իր գաղափարախոսությամբ է մղելու մարտի: Եվ չկա ավելի անպարտելի բանակ, քան նժդեհյան գաղափարախոսությամբ զինված, նրա ոգեղենությամբ բոցավառված բանակը: Երանի այն բանակին, որին զորավարը մարտի մղելուց առաջ սրտի մեջ Սպարապետի ոգին և մտքի մեջ նրա գաղափարն է ներարկում; և երիցս վայ նրան  դիմակայող բանակին:

                ՙ Վայ այն ժողովրդին, որի անցյալն իր  համար լոկ մի գերեզման է անխոս ՚: Մեզանից յուրաքանչյուրը, ով իր մեջ կրում է Սպարապետի գաղափարախոսությունը,ում կյանքի անքակտելի մասնիկն է դարձել, և ում հետ ամեն առավոտ կրկին զարթնում է այն, իրավունք չունի թույլ տալու, որ այդ գերհզոր, փրկիչ գաղափարախոսությունը պատմություն դառնա: Հպարտանալուց զատ, որ այն մեր կյանքի գործուն մասն է կազմում, պետք է ձգտել այն ավելի մատչելի դարձնել բոլորի համար, մատչելի ինչպիսին Սպարապետի խոսքն է:


Իմ Մարգարեն / Գարեգին Նժդեհ / մաս 1
gginosyan

Ամենայն Հայոց Սպարապետի և գաղափարախոսի կենսագրության ամենափառահեղ էջերը բոլորին են քաջատեղյակ: Գարեգին Նժդեհի ռազմական հանճարի փայլատակումները դեռ երկար են լուսավորելու մեր պատմության էջերը, իսկ նրա գաղափարախոսական հանճարը դեռ շատ սերունդների հոգիներ է հայաշունչ և հայրենապաշտ դարձնելու:

                Նրա կենսագրության լավագույն էջերի լավագույնս լուսաբանումը թողնենք պատմաբաններին, իսկ գաղափարախոսության ուսումնասիրությունը փիլիսոփաներին, միայն նշելով, որ նրա ռազմական և գաղափարական հանճարի և մեծագործությունների լեռնաշղթայի մեջ ընդգծված վեր են խոյանում Լեռնահայաստանի ազատամարտի և ՙՑեղակրոն ուխտերի՚ հայապահպան գործունեության վեհ գագաթները:

                Փորձենք բացահայտել Նժդեհի թե կենսագրության, թե գաղափարախոսության և թե ռազմական հանճարի բացառիկությունները:

                Ամբողջ Խորհրդային  Միությունում նա վերջին մարտնչողն էր խորհրդային հասարակարգի դեմ, ոչ միայն Հայաստանի, այլ ամբողջ գերտերության տարածքում: Երբ արդեն ջախջախված էին ևԴենիկինը ևՎռանգելը ևԿոլչակը, և հուսալքված ու զինաթափված էր ամբողջ Հայաստանը, նա հենված Սյունյաց անպարտ լեռներին, ավելի էր հուսավառվում, ավելի էր արժևորում իր առաքելության կարևորությունը, դառնում ավելի անպարտ: Չնայած մարտնչում էր ոչ միայն ռուս-բոլշևիկյան զորքերի դեմ, հանձինս հետագայում իր կողմից գլխովին ջախջախված գեներալ Կուրոչկինի, այլ նաև ՙկարմիր՚ հորջորջյալ թուրքերի, մուսաֆաթ-ադրբենջանցիների, և ինչքան էլ ցավալի է, հայ բոլշևիկների դեմ նույնպես:

Նժդեհը բացառիկ է նաև իր կենսագրության վերջին էջերով: Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտին նա կամավոր հանձնվեց խորհրդային իշխանություններին ակնկալելով կյանքի վերջին տարիներին էլ ծառայել հայրենիքին: Իր իսկ խոսքերով. ՙԱրժանի չես  հայրենիքիդ, եթե այն չես դավանում իբրև գերագույն նպատակ, իսկ անձդ իբրև միջոց՚: Բայց ապերախտ էր խորհրդային իշխանությունը և զորավարին վիճակված էր իր կյանքի վերջին տարիները ապրել խորհրդային և խորհրդահայ բանտում, որը դարձավ նրա Ագռավաքարը: Ցավոք մեր հողը այդպես էլ չզորեց պահել իր հերոսներին յուրաքանչյուրի առջև յուրօրինակ ագռավաքարեր բացելով: 1953-ին խորհրդային բռնակալ Ստալինի մահից հետո նա միակ քաղբանտարկյալն էր, ում խորհրդային իշխանությունները ՙչհանդգնեցին՚ ազատ արձակել, պահելով Ագռավաքարում մինչև 1955-ի վերջը, մինչև որ բոլոր ժամանակների Հայ Զորավարը կնքեց իր մահկանացուն: 1920-ին, երբ Հայաստանում  բոլորը թևաթափ էին և զինաթափված, նա ավելի ոգեղեն էր իր առաքելության բացառիկությունից: Ստեղծելով Լեռնահայաստանի հանրապետությունը, մարտնչելով այն պահում է ոչ միայն մինչև Զանգեզուրը Հայաստանի անքակտելի մաս ճանաչելը, այլ մինչև որ անկախ Հայստանի տապալված իշխանությունը և հայ մտավորականաությունը, հանձինս Ավ. Ահարոնյանի, Լ. Շանթի, Ն. Աղբալյանի և այլոց, կարողացան անցնել արտասահման: Եվ դժվար է ասել մնալու դեպքում նրանցից քանիսը կփրկվեին խորհրդային չեկիստների կողմից ոչնչացումից: Այսինքն նաև Սփյուռքահայ մտավորականություն ունենալու համար էլ մենք որոշ չափով պարտական ենք Նժդեհին: